Pre-orders voor de PlayStation 5: merk- én auteursrechtinbreuk

In aanloop naar de lancering van een nieuwe game is het vaak mogelijk om een zogeheten “pre-order” te plaatsen – een bestelling nog vóórdat de game daadwerkelijk te koop is. Fanatieke gamers hebben daarmee direct na de “release” hun felbegeerde game in huis. Tegelijkertijd is het voor aanbieders een effectief marketinginstrument: gamers worden soms maandenlang bestookt met advertenties die de game en de releasedatum aankondigen.

De mogelijkheid tot pre-orders bestaat niet alleen voor games, maar ook steeds vaker voor gameconsoles (spelcomputers), zoals duidelijk werd tijdens de lancering van de PlayStation 5 en de Xbox Series X eerder dit jaar. Pre-ordercampagnes zijn echter niet altijd rechtmatig, zo oordeelt de Amsterdamse voorzieningenrechter in haar uitspraak van 7 december 2020.

Dubieus aanbod op Pre-Ordershop

Het geschil dat de aanleiding vormde voor de uitspraak had alles te maken met pre-orders voor de PlayStation 5. Gedaagde exploiteerde de webshop “Pre-Ordershop”, waar hij sinds mei 2020 aanbood om tegen vooruitbetaling van €499,00 een pre-order te doen voor de PlayStation 5. Op dat moment was nog geheel onbekend hoe de spelcomputer eruit zou komen te zien of wat de verkoopprijs zou gaan worden. Verder bood gedaagde games aan voor de PlayStation 5 waarvoor op dat moment nog geen concrete aankondigingen waren gedaan, zoals de racegame Gran Turismo.

Na meerdere beschuldigingen van oplichting en na een bezoek van Tim Hofman – bekend van online programma “BOOS” – komt de webshop onder de aandacht van Sony, de producent van de PlayStation 5. Die stelt na meerdere aanmaningen een vordering in tegen gedaagde wegens inbreuk op zijn merk- en auteursrechten en wegens oneerlijke handelspraktijken.

Merk- en auteursrechtinbreuk

Sony beschikt over verschillende Uniemerken en Beneluxmerken, bijvoorbeeld voor de woorden “PlayStation” en “Gran Turismo”. Sommige merkrechten gaan ook gepaard met een beeld of logo, zoals de welbekende rechtopstaande “P” met een liggende “S”.

Volgens Sony maakt gedaagde inbreuk op deze merken. Nu gedaagde niet in staat bleek het door Sony geleverde bewijs te weerleggen, volgt de voorzieningenrechter het betoog van Sony: gedaagde heeft inderdaad inbreuk gemaakt op de merkrechten van Sony.

Sony beschikt niet alleen over merkrechten, maar ook over auteursrechten. Te denken valt aan de afbeeldingen en tekeningen (het “artwork”) dat in combinatie met games als Gran Turismo wordt gebruikt, bijvoorbeeld op de fysieke covers van de games. De voorzieningenrechter stelt vast dat die afbeeldingen kwalificeren als “voortbrengselen met een eigen oorspronkelijk karakter”, die bovendien het persoonlijk stempel van de maker dragen. Het artwork dat gepaard gaat met de games is dus auteursrechtelijk beschermd, en Sony is de auteursrechthebbende. Door de afbeeldingen te kopiëren en te presenteren als cover voor de door hem gefabriceerde fictieve uitgaves voor de PlayStation 5, heeft gedaagde inbreuk gemaakt op het auteursrecht van Sony, aldus de voorzieningenrechter.

Nu de voorzieningenrechter het betoog van Sony volledig volgt, worden de vorderingen van Sony vrijwel geheel toegewezen. Het wordt gedaagde op straffe van dwangsommen verboden nog langer gebruik te maken van de merken en het artwork van Sony. Verder moet gedaagde alle relevante informatie omtrent de geplaatste pre-orders afstaan aan Sony en kan Sony aanspraak maken op een volledige proceskostenveroordeling van bijna €6.000 – een bedrag dat gedaagde denkelijk niet zal kunnen ophoesten. Van het vonnis gaat dan ook een afschrikkende werking uit: naarmate meer van dit soort vonnissen de publiciteit halen, zullen internethandelaren zich wel twee keer bedenken voordat zij een inbreukmakende webshop opzetten.

Oneerlijke handelspraktijken?

De oplettende lezer vraagt zich misschien nog af hoe het is afgelopen met de vordering uit hoofde van oneerlijke handelspraktijken. Aan die vordering komt de voorzieningenrechter niet toe, nu de vorderingen van Sony immers al op grond van het merken- en auteursrecht zijn toegewezen. Betekent dit nu dat gedaagde op dezelfde manier de PlayStation 5 zou kunnen aanbieden indien Sony géén merk- en auteursrechten zou hebben gehad?

Het antwoord op die vraag moet ontkennend luiden. Veel bezoekers van Pre-Ordershop (vaak kinderen en jongeren) zullen op basis van de advertenties menen dat Pre-Ordershop de PlayStation 5 al beschikbaar heeft, en die direct na de release kan leveren. Omdat dat niet het geval is – Pre-Ordershop heeft geen enkele relatie met Sony – worden klanten misleid over de beschikbaarheid van het product en over het vermogen van Pre-Ordershop om het aangeboden product te leveren. Dat is een misleidende en dus onrechtmatige handelspraktijk.

Belangrijke les

De uitspraak leert beginnende internethandelaren een belangrijke les: bied geen pre-orders aan zonder toestemming van de merkhouder en auteursrechthebbende. En datzelfde geldt natuurlijk ook voor producten waarvan de kenmerken en de prijs nog niet vaststaan en waarvan lang niet zeker is dat men die na de release ook echt kan leveren.